Sunday, February 7, 2016

पर्यायवाची शब्द ( Synonyms )

पर्यायवाची शब्द

मान                     प्रतिष्ठा, आदर, सम्मान

युद्ध                        लड़ाई, संग्राम, रण

स्वतंत्रता                 स्वाधीनता, आज़ादी

शत्रु                        दुश्मन, बैरी, रिपु

तलवार                   खडग, असि, कृपाण

घर                         आवास, गृह, आलय

शाम                       संध्या, सांय

नौकर                      दास, भृत्य, सेवक

आश्चर्य                    हैरानी, अचरज

आदेश                   आज्ञा, अनुदेश, निर्देश

अचानक                 सहसा, एकाएक

हाथी                      गज, कुंजर, हस्ती

बंदर                       मर्कट, वानर, कपि

शेर                       वनराज, केसरी, नाहर

सैर                         भ्रमण, यात्रा, पर्यटन

जंगल                     वन, कानन, अरण्य

उद्यान                    उपवन, बाग, वाटिका

पक्षी                       खग, विहग, चिड़िया

शिष्य                      छात्र, विद्यार्थी

बुद्धिमान                 चतुर, प्रवीण

विष                       ज़हर, हलाहल

किनारा                   कूल, तीर, तट

मंदिर                      देवालय, देवल

प्रयत्न                    प्रयास, कोशिश, चेष्टा

बाल                      केश, अलक

नाव                       नौका, तरणी

तीर                        बाण, शर

श्रम                        परिश्रम, मेहनत,

स्वर्ग              देवलोक, इंद्रलोक, सुरलोक

दीप                        दीपक, प्रदीप, दीया

उन्नति                 प्रगति, विकास, उत्थान

श्रमिक                    मज़दूर, कामगार

पथ                        रास्ता, मार्ग, राह

तम                        अँधेरा, अँधकार

पाँव                       पग, चरण, पैर

बातचीत                 संवाद, वार्तालाप

माता                      माँ, जननी, अम्बा

धरती          वसुधा, वसुंधरा, पृथ्वी, धरणी,           .      मही, धरित्री, धरा, भू, भूमि

अमृत                      सोम, सुधा, अमिय

किरण                     रश्मि, अशु, मरीचि

पट                       किवाड़, दरवाजा, द्वार

बचपन                    शैशव, बाल्यावस्था

इमारत                     भवन, मकान, कोठी

रात                        निशा, रात्रि, रजनी

देह                         शरीर, तन, काया

उपद्रव              उत्पात, झमेला, परेशानी

आँख                      चक्षु, नेत्र, नयन

त्योहार                    पर्व, उत्सव

कमल          जलज, नीरज, सरोज, पंकज

राजा                    नरेश, भूप, नृप, भूपति

वस्त्र                       वसन, चीर, कपड़ा

इंद्र                         देवराज, सुरपति

नौका                      नाव, तरणी, तरी

महासागर                समुद्र, सिंधु, जलधि

शिक्षक                गुरु, आचार्य, अध्यापक

प्रतिभा                   बुद्धि, समझ, योग्यता

दिवस                   दिवा, दिन, वासर, वार

भाषण              कथन, व्याख्यान, बोलना

अवधि                    सीमा, नियतकाल

सूर्य  रवि, भानु, दिनकर, भास्कर, आदित्य,

चाँद                       चंद्रमा, शशि, विधु

प्रकाश                रोशनी, ज्योति, उजाला

आकाश        अंबर, नभ, गगन, आसमान

हवा                       वायु, पवन, अनिल

प्रयास                    चेष्टा, प्रयत्न, कोशिश

भयानक                  भयंकर, डरावना

मालिक                  स्वामी, प्रभु, अन्नदाता

शक्ति                      बल, ताकत

गर्व                  अहंकार, घमंड, अभिमान

अवस्था                  वय, उम्र, आयु

निर्दय                      क्रूर, निष्ठुर

प्रलय                      विनाश, संहार, अंत

वाणी                      बोली, बात, वचन

विलोम शब्द (Antonyms)

विलोम शब्द

गुरु                         शिष्य
शीतल                    ऊष्ण
निर्दय, क्रूर               दयालु
वीरता                     कायरता
सत्यवादी                मिथ्यावादी
उपस्थित                 अनुपस्थित
सौभाग्य                  दुर्भाग्य
निर्भय                     सभ्य, भयभीत, डरपोक
दंड                        पुरस्कार
अँधियारा                उजियारा
प्रकाश                    अंधकार
महान                      लघु, नीच, क्षुद्र
विशाल                  लघु, क्षुद्र 
सृष्टी                       विनाश, प्रलय
दुष्परिणाम                सुपरिणाम
प्रवृत्ति                     निवृत्ति
जागृत                     सुप्त
भौतिक                   आध्यात्मिक
सम्मान                    अपमान
अविस्मरणीय           विस्मरणीय
सरल                      दूभर, कठिन
लुप्त                        प्रकट
समस्या                   समाधान
क्रूरता                      दयालुता
संतुलन                   असंतुलन
आवश्यक               अनावश्यक
भावी                      विगत
विनाश                    विकास
स्वच्छ                    मलिन, अस्वच्छ
आकाश                  पाताल
सर्वाधिक                न्यूनतम
निकटवर्ती               दूरवर्ती
परंपरागत                 आधुनिक
दूर                         पास, निकट
पुरस्कृत                  दंडित
बचपन                    बुढ़ापा
गृहस्थ                     सन्यासी
अचेत                     सचेत
इच्छा                      अनिच्छा
शहर                       गाँव
अमृत                      विष
भोर                        सांय
सुबह                      शाम
दिन                        रात
धूप                        छांव
धरती                      आकाश
इनाम                      सज़ा
नम्रता                      कठोरता
स्नेह                       घृणा
शिष्टता                    अशिष्टता
सभ्य                      असभ्य
सहमत                    असहमत
सहज                      असहज
स्वाभाविक              अस्वाभाविक
सुविधा                    असुविधा
पवित्र                     अपवित्र
खूबसूरत                 बदसूरत
श्रम                        विश्राम
तम                        प्रकाश
खुशबू                     बदबू
आदर                     अनादर
उन्नति                     अवनति
सफलता                 असफलता
भलाई                     बुराई
प्रशंसा                     निंदा
मुक्ति                       बंधन
गहरी                      उथली
पूर्वी                       पश्चिमी
कैद                        आज़ाद
विशेष                     साधारण
बुद्धिमान                 मूर्ख
मूल्यवान                 अमूल्यवान, मूल्यहीन
सुखद                     दुखद
शीतकालीन             ग्रीष्मकालीन
आज़ादी                  गुलामी
विचित्र                    साधारण
विस्तार                   संक्षेप
शक्तिशाली              कमज़ोर, शक्तिहीन
आशा                     निराशा
आकर्षक                अनाकर्षक
उच्च                      निम्न
देश                        विदेश
मान                        अपमान
युद्ध                        शांति
हिंसा                      अहिंसा
स्वतंत्रता                 परतंत्रता